Hoewel slechts een klein deel van de containers aan de grens opengaat, hebben criminelen geen vrij spel. Door kinderziektes bij de invoering van de elektronische aangifte zouden de poorten van de Antwerpse haven wagenwijd openstaan voor smokkelaars. De zoektocht naar risicogoederen via de elektronische aangifte is een fiasco, zo meldt de Vlaamse krant De Standaard. Ook de Nederlandse Douane inspecteert lang niet alle containers fysiek, maar selecteert op basis van risicoanalyse. Sinaasappelen die van Noorwegen naar Spanje gaan, zijn verdacht, zo is het uitgangspunt. Maar wat als de criminelen het spel slim spelen? Volgens Willy Rovers, algemeen directeur van de Douane, hebben criminelen in Nederland absoluut geen vrij spel.

Stel, ik ben een slimme smokkelaar en stop mijn cocaïne in de container van een gerenommeerd bedrijf dat een reguliere stroom van Zuid-Amerika naar Nederland onderhoudt. Hoe onderscheppen jullie dat?
‘Via de Rotterdamse grens passeren via inkomend, uitgaand en transhipmentverkeer miljoenen containers per jaar de buitengrens. Het gaat om een enorme massa containers waar je met papieren aangiftes niet doorheen komt. Van al dat verkeer krijgen we elektronisch informatie binnen. Die informatie houden we tegen Prisma aan, ons systeem voor risicoselectie. Prisma omvat allerlei risico-indicatoren. Informatie over herkomst, oorsprong, vaartuig, historie van de containers, de container zelf, verzender, ontvanger. Op basis van al die informatie komen we uiteindelijk tot een selectie. Welke containers willen we nader controleren en welke kunnen zo door? Een kleine tweehonderd containers per dag gaan naar de containerscan. Eenvijfde daarvan wordt vervolgens fysiek geïnspecteerd door mensen en honden.'

Per jaar gaan er miljoenen containers door de haven. Een minieme pakkans?
'De Douane concentreert zich op het buitengrensoverschrijdend vervoer. Dagelijks halen we 14.000 tot 15.000 containers door Prisma, vijf miljoen per jaar. De kunst is om de slechte containers er vervolgens uit te halen. Prisma kent honderden profielen. Uit welk land komen de goederen, welke importeurs, welke vervoerders, welke nummers, welke bewegingen? Die indicatoren voegen we samen tot een risicoprofiel. We brengen ook om andere redenen een profiel in. Bijvoorbeeld omdat we goederen uit een bepaald land in een bepaalde samenstelling tegen willen houden. Andere profielen vloeien voort uit onze samenwerking met de Voedselen Warenautoriteit, de Plantenziektenkundige Dienst en andere inspectiediensten en rechtshandhavers.'

Hoe werkt die risicoanalyse via Prisma exact?
'Er zijn bij ons zestig mensen werkzaam binnen het profilerings- en selectiegebeuren. Dagelijks kijken ze naar nieuwe signalen en indicatoren. Op basis van die informatie passen we de profielen van de selectietool aan. Natuurlijk zijn sinaasappelen uit Noorwegen verdacht, maar die informatie uit de manifesten is niet ons enige criterium. We kijken ook naar normaalpatronen. Waar komt normaal iets vandaan en waarom wijkt dat nu af? Waar is die drugsstroom gebleven? We kijken dan bij ons profiel ook naar het buurland. Is de handel daarheen verplaatst. Verder krijgen we signalen van andere Europese douanediensten en signalen vanuit het bedrijfsleven. We hebben een risicodatabase waarin alles en iedereen risicosignalen kan afgeven. Daar kijken we elke dag in en zo nodig scherpen we de profielen aan. We hebben afspraken met koeriersbedrijven. Zij geven het door als ze onvolkomenheden zien, bijvoorbeeld als grote bedragen in vergelijking met het verleden contant worden afgehandeld.'

Als een nieuw Colombiaans bedrijfje containers naar Nederland verstuurt naar een onbekende ontvanger, gaan in Prisma dus alle toeters en bellen rinkelen. Maar wat als de chauffeur van een vertrouwd bedrijf in zijn cabine heroïne meeneemt. Of als een warehousemedewerker iets in een krat stopt, wat daar niet thuishoort. Criminelen maken daar gewoon gebruik van?
‘Het woord gewoon. Dat is nu precies waar het om gaat. Het bedrijfsleven heeft er zelf een enorm belang bij dat de integriteit van goederen gewaarborgd is. Alle voorbeelden die je geeft, hebben te maken met de vraag of bedrijven hun eigen processen wel in de hand hebben. Screenen ze hun personeel goed, zijn de loodsen beveiligd. Bedrijven doen dat niet alleen voor ons, maar ook voor zichzelf. Het slechtste wat gerenommeerde verladers kan overkomen is dat ze in de krant komen met het feit dat in een van hun containers cocaïne is aangetroffen. Zo'n bedrijf zorgt zelf wel dat er onderweg niets kan gebeuren. Als Douane maken we gebruik van de waarborgen die de reguliere goederenstroom ons biedt. Daarnaast moet je andere controles instellen. We varen nog steeds in kustwachtverband op de Noordzee om te controleren of daar geen verkeerde bewegingen plaatsvinden. We rijden met auto's langs de kuststrook om te zien of er in snelle kleine bootjes pakketjes worden afgeworpen aan de buitengrens. We bezoeken met visitatieploegen schepen waarbij we niet zozeer naar de containers kijken, maar meer naar holle ruimtes. Elke dag duiken douanemedewerkers onder water om te kijken of er pakjes onder de waterlinie van schepen zijn verstopt. En at random houden we steekproeven. We controleren ongeveer 5 procent van de totale massa aan containers willekeurig.'

Dat is toch veel te weinig?
'We kunnen niet alles controleren. Als je een willekeurig zeeschip pakt en je wilt iedere container openen, dan ben je meer dan een week bezig. Terwijl de kans dat je een pakketje vindt heel klein is. Die steekproeven zijn ook niet bedoeld om smokkelwaar te vinden. We willen vaststellen dat de boel in orde is. Als het goed is, komt er niets uit. Dat koppelen we terug aan bedrijven die bij ons als vertrouwd bedrijf bekend staan. Je hebt de zaken goed in orde. De resultaten van onze steekproeven zijn bijna nul. Als we met onze at random controles de drugsvangsten deden, deden we het verkeerd. Dan stopte ik nu meteen met de huidige manier van werken. Dan konden we net zo goed zeggen, we pakken elke honderdste container. Altijd prijs. Zo werkt het niet.'

De risicoanalyses en controles waar u het over heeft, betreffen buitengrenzen. Maar de grens met België betreft een Schengengrens. Indien ons buurland de zaken niet op orde heeft, kunnen die containers zo Nederland binnenkomen. Wat doen jullie daaraan?
'Als de containers in Antwerpen binnenkomen en daarna via Nederland in douaneverband naar een andere lidstaat worden gebracht , dan kunnen wij nog controleren. Maar als de containers in Antwerpen worden vrijgemaakt, kunnen we niets doen. De invoerrechten zijn betaald en dus zijn het communautaire goederen geworden. Tussen EU-landen is er vrij verkeer van personen en goederen. We kunnen de grens dus niet dichtgooien. Wel houden we in het binnenland -in samenwerking met andere overheidsdiensten zoals politie en FIOD- actiegewijs controles. Dat zien we als vangnet. Doel is vast te stellen dat onze aanpak effectief is. Als we bij die vangnetcontroles smokkel constateren, wordt dit teruggekoppeld naar de plaats waar de goederen de buitengrens zijn binnengekomen. Zo versterken we de controle aan de buitengrens. De binnenlandse controles worden hoogstens tijdelijk geïntensiveerd.

Neemt niet weg dat jullie geschrokken moeten zijn van de berichtgeving in de Vlaamse krant De Standaard?
'Van oudsher horen we al van het bedrijfsleven dat in Nederland veel strenger wordt gecontroleerd dan in andere lidstaten. Ook in België is het anders dan bij ons. Toen bij ons de eerste containerscans werden neergezet, hadden ze die daar nog niet. We zijn wel gewend dat Rotterdam Europees voorop loopt met moderne vormen van toezicht. Ik zeg daarmee niet dat Antwerpen zo lek is als een mandje. Daar doe ik geen uitspraken over. Maar mocht de berichtgeving kloppen, dan wordt het wel heel lastig voor de Belgische douane om risicogericht goede keuzes te maken in de enorme massa aan containers. De douaneadministraties hebben niet alleen een nationale taak. De Europese douanes vormen samen de Europese Douane. Wij moeten erop kunnen vertrouwen dat andere douanes hun werk doen. Het blijft echter de eigen verantwoordelijkheid van, in dit geval, de Belgen. Als Nederlandse Douane zijn we dus niet zo geschrokken. Ik denk dat vooral Brussel zich zorgen zou moeten maken. Neemt niet weg dat - als je het mij als mens vraagt - ik de negatieve berichtgeving over de Belgen wel heel vervelend vind.'

Kunnen jullie België op zijn plicht wijzen?
'Ik heb natuurlijk regelmatig contact met de Belgische collega's, dus dat zou kunnen. Het is echter de taak van de Europese Commissie in Brussel. Die kijkt naar de wijze waarop controles door de douaneadministraties worden ingevuld. Dit geldt dus ook voor de Nederlandse en de Belgische douane. Mocht de Europese Commissie negatieve signalen krijgen, dan vertrouw ik erop dat ze actie onderneemt.'


bron : nieuwsblad transport 10 juni 2010